Bracia Polscy
PDF

Bracia polscy (zwani również arianami, socynianami, antytrynitarzami) – wspólnota religijna, która wyodrębniła się w latach 1562-1565 z polskiego Kościoła Kalwińskiego; najbardziej radykalny odłam reformacji w Polsce powstały dzięki uchodźcom z południowej i zachodniej Europy (głównie włoscy antytrynitarze), prześladowanych przez katolicką inkwizycję oraz teologów ewangelickich.
Zostali wygnani z Polski w 1658, a ich ostatnie wspólnoty za granicą zanikły w 1803. Odrodzenie braci polskich nastąpiło w latach 30. XX wieku.

 

mapa. sytuacja wyznaniowa w Rzeczpospolitej 1573

(źródło. Wikipedia,Wikimedia)

kliknij obraz by powiększyć

 

 

Głównymi ośrodkami ruchu były: Pińczów oraz Raków, gdzie powstała tzw. Akademia Rakowska (1600) z aktywnie działającym domem wydawniczym, a także Kraków, Lublin, Nowy Sącz, Lewartów (Lubartów), Lusławice, Kisielin na Wołyniu, Śmigiel, Węgrów, Iwie i Łosk.

Bracia polscy, arianie uznawali zasadę braterstwa wszystkich ludzi. Początkowo wywodzili z niej ich bezwarunkowy pacyfizm - nosili symboliczne drewniane miecze, nie przyjmowali urzędów związanych z przemocą - państwowych i wojskowych. Odrzucali ideę podziału społeczeństwa na stany jak i feudalne poddaństwo chłopów oraz obowiązek świadczenia dziesięcin. Sprzeciwiali się karom chłosty i śmierci. Dopuszczali jedynie walkę obronną. Inny był ich stosunek do praw własności - „nieliberalnie” optowali za własnością wspólną, przypominając socjalistów utopijnych.
Ze spraw wyznaniowych odrzucali boskość Jezusa, przedmioty kultu (obrazy, relikwie) jak też i ceremonie, obrzędy. Odrzucali przymusowy chrzest uznając, że tylko świadomy wybór wyznania przez dorosłą osobę może być odpowiedzialny. Negowali możliwość zmartwychwstania ciała na Sądzie Ostatecznym, ale uznawali za możliwe zmartwychwstanie duchowe ludzi postępujących dobrze. W niewielkim Rakowie, na dobrach przekazanych im przez właściciela ziemskiego zbudowali akademię, która w ciągu trzydziestu sześciu lat istnienia wykształciła ponad tysiąc osób i była na ustach intelektualistów ówczesnej Europy, znana jako Ateny Sarmackie. Postulowali oni poprzez swoje oficyny wydawnicze racjonalizm i tolerancję. Literatura podaje iż ariański Katechizm Rakowski w kwestiach neutralności światopoglądowej państwa oraz rozdziału państwa od Kościoła był inspiracją twórców Konstytucji USA, m.in. Tomasza Jeffersona.

Bracia polscy odegrali ważną rolę w przygotowaniu rozbiorowego traktatu w Radnot w 1656 oraz przyczynili się do zawarcia unii hadzackiej z 1658 roku.

Bracia polscy na mocy ustawy sejmowej z 1658 zostali skazani na wygnanie z kraju. Podaje się, że powodem wygnania była współpraca ze Szwedami w czasie Potopu, brak na to potwierdzenia w konstytucji sejmowej "O Arianach", która za to wyraźnie wymienia religijne powody banicji. Było to pierwsze tak poważne naruszenie wolności religijnej w Rzeczypospolitej oraz pierwsza, i jak dotąd ostatnia, banicja grupy religijnej. W wyniku ustawy znaczna część wyznawców wyemigrowała z kraju zanosząc unitariańską myśl teologiczną do innych państw.
Bracia polscy osiedlili się: w Holandii, Prusach Książęcych, Siedmiogrodzie (zwłaszcza w Cluj), Śląsku (głównie w Kluczborku) i północnych Niemczech.
Część pozostałych w Rzeczypospolitej arian przeszła do podziemia.
Kryptoarianie chrzczeni byli w Pińczowie i okolicach do 1684.
Kryptoariański ośrodek w Jankówce funkcjonował jeszcze w pierwszych latach XVIII wieku. Tajne pomieszczenia w dworach, miejsc spotkań braci polskich, wykorzystywane były później w XIX wieku jako kryjówki w czasie powstań narodowych.

Ustawa - konstytucja sejmowa "O Arianach" była zwieńczeniem kontrreformacyjnej fali prześladowań i pogromów, które dotknęły wspólnotę w latach 1655-60; obok braci polskich prześladowania objęły braci czeskich. Idea unitarianizmu zachowała się w Kościołach unitariańskich.

Ruch braci polskich miał charakter wybitnie elitarny, skupił wielu literatów i naukowców, obok zwykłych wyznawców. Lista zborów nie jest dotąd ostatecznie ustalona; Janusz Tazbir szacuje ich liczbę na około 150. Nie były to duże wspólnoty, liczyły przeciętnie od 100 do 200 osób.


O Braciach Polskich:
http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje31/text02p.htm

Wygnani i wyklęci
http://rodman.most.org.pl/PS/JTB1.htm

Bracia Polscy wobec problemów wyznaniowych w Rzeczpospolitej w latach 1573-1638
http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,5129

Wspólnota Braci Polskich
http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4466/q,Wspolnota.Braci.Polskich

Bracia polscy w XVI-XVII w.
http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,892/q,Bracia.polscy.w.XVI.XVII.w.

Opracowanie - Bracia Polscy
http://www.opracowanie.eu/bracia_polscy.htm

 

 

POPIERAMY INICJATYWĘ




ZAJRZYJ TEŻ NA: